SOSYAL-DEMOKRAT  SOSYALİZME  GEÇİŞ  

KAVRAMI

BÖLÜM  I  :  Sosyal-Demokrat  Görüş 

Sosyal-Demokrasi, yasaları bütün gezegenimizi kapsayan toplumsal bir sistem olan kapitalizmi hiçbir zaman anlamadı. Çözümleyici, tanımlayıcı, olgucu, ilerlemeyle bilim efsanelerine (bütün kaba materyalistler gibi Sosyal-Demokrasi'nin de taptığı ilâhlar) bağlı yöntemleri ve sınıf barışının temsilcisi olarak bizzat kendi gelişimi, kapitalizmin özünü anlamasını bütünüyle engeller. 

Sosyal-Demokrasi, kapitalizmin bizzat kendisinden oluşturduğu düşsel, pırıl pırıl bir imaj üzerinde temellenerek, kapitalizmi yalnızca bu sistemin belli bir parçası gibi düşünür. Onun için kapitalizm, üretici güçlerin gelişmesi ve tahribi değil, ama sadece üretici güçlerin gelişmesidir ; kapitalizm kentlerde büyük sanayi ve kırsal alanda da sefalet değil, ama sadece büyük sanayinin gelişmesidir ; kırsal alandaki sefalet kapitalizm-öncesi bir kalıntı olarak görülür vs… 

Nerde kaldı sosyalizmin ve komünizmin ne olduğunu anlaması ! Sosyal-Demokrasi için sosyalizm, işçiler ve/veya sosyal-demokrat (ya da "komünist") bir parti tarafından yönetilen üretici güçlerin (sermayenin) gelişmesidir diyebiliriz kısaca… değişik yorumlarına göre bunlara bir parça da kapitalizmin en bariz kusurlarının düzeltilmesi eklenir (hiç kuşkusuz gerici bir hayaldir bu). 

Bu yüzden Sosyal-Demokrasi'nin programı, kapitalizmin ilerici yanlarını (sanayileşme, sermayenin "işçisel" görünümleri vs.) desteklemekten ibarettir. Sosyal-Demokrasi için söz konusu olan, "önceki üretim biçimleri"ne karşı bu sistemin yaygınlaşmasından yana, "burjuva demokratik görevler"den yana, "ulusal görevler"den yana olan mücadeleyi desteklemektir ; bu da uygulamada – sermayenin çelişkili birliği hatırlanırsa – bütünlüğü içinde ve kısaca sermayenin savunulması demektir. 

Bir başka deyişle Sosyal-Demokrasi, toplumun tümü karşısında kendini haklılamak için, kendine ilerici bir görünüş vermek için ve özellikle de proleterleri onları sömüren sınıf alanında çevrelemek, hapsetmek için kapitalizmin tarihsel mücadelesinden daha başka bir şey değildir. 

Sosyalizme geçişin sosyal-demokrat kavramı, toplumun idaresinin burjuvazinin ellerinden işçilerin ve/veya onların temsilcilerinin ellerine geçmesinde özetlenir. Bu hedefe varmak için Sosyal-Demokrasi, iktidarın alınmasından (siyasacılık üzerine olan bölüme bakınız), üretim birimlerinin ademimerkeziyetçi yönetimine (özerk yönetimcilik) ve ürünleri eşitlikçi bir tarzda dağıtarak, üretim araçlarının mülkiyetini üreticilere (veya "onları temsil eden" devlete) vererek demokrasiyi topluma yaymaya elverişli önlemleri gerçekleştirmeye kadar uzanan çeşitli taktikler tasarlar, düzenler. 

Kapitalizmin evriminin sosyalizme götüreceğini söyleyenlerle, "şiddete dayanan bir devrim"i öğütlemeleri nedeniyle bu birincilerden farklı olduklarını iddia edenler arasında kökten bir kopuşun var olduğunu düşünmek, temel kevramları özdeş olduğundan, saçma olacaktır… çünkü ikisi de reformcudur. 

Sosyal-Demokrasi, içinde emeğin "gerçekten" sermayeye bağlı olduğu, altalandığı doğrudan üretim biçimini ilerici olarak düşündüğü için, asla sermayenin temeline saldırmaz : üretimin amaç ve biçimini (nasıl üretiliyorsa) üretmiş olan da budur. O, bu üretim dünyasının devindiricisine (değer, kâr, kullanım değeri üzerindeki zorbalık) asla savaş açmaz ; insanî, doğal olarak kabul ettiği üretimin gerçek ilişkilerine karşı mücadele etmez, ama karşıt olarak, – bütün bölüngüleriyle birlikte ve üretim âlemine saldırmaktan çok uzak – yalnızca dağıtıma ve onun tüzel ifadelerine ("gerçek" hukuk) saldıran bir önlemler paketi öğütler. 

BÖLÜM  II  :  Sosyalizme  Geçişin  Siyasacı  ve  İktisadiyatçı  İdeolojisi 

Tarihsel art arda gelen dayatmalarıyla devrimci sosyalizm (komünizm), programsal açıdan, sermaye artışının bütün ölçütlerine, bizzat değerin kendisine karşı olan proleter çıkarların uygulanmasının zorbaca dayatılması ihtiyacı olarak sınırladı kendini ; metâ toplumunun bütününe karşı üreticilerin ihtiyaçlarının merkezileşmiş örgensel diktatörlüğü sıfatıyla somutlaşabilecek, gerçekleşebilecek olan da yalnızca budur. 

Tanımladığımız kavramla uyuşan ve ister istemez her şeyi kapsayan bu gerçek karşısında Sosyal-Demokrasi, "sosyalist dönüşümler" yolunu seçti : burada yönetimcilik [gestionnisme] ve siyasacılık [politicisme] olarak adlandırdığımız ve de biçimsel olarak karşıtlarmış gibi görünen iki büyük şema söz konusudur. 

Devletin, tek partinin, merkeziyetçiliğin romantik bir reddinden doğan yönetimcilik [özerk yönetimcilik] ve iktisadiyatçılık [economicisme], özerklik ve özgürlük lehine davranır… ama bir fabrikanın, bir koperatifin, bir sendikanın, bir meclisin veya işçi konseyinin tek tek bireylerinin lehine değil. Bu ideolojinin taraftarlarına göre tabanın katılımında, doğrudan ve "işçisel" demokraside, meclislerde işçilerin çoğunluğu oluşturmalarında ve sosyalizmi istemeleri olgusunda bir güvence bulunacaktır. 

Siyasacılığa gelince… o da Fransız "Devrimi"ne aptalca bir hayranlıktan yola çıkar ve devrimi siyasî iktidarın alınmasıyla (değişik yorumlarına göre şiddet uygulayarak veya barışçı bir yolla), bir reformlar paketinin (ulusallaştırma, üretici güçlerin geliştirilmesi, toplumsal ürünün daha hakkaniyetli bir biçimde dağıtılması, temel ihtiyaç maddelerinin bedava oluşu) hazırlanmasına indirger. Bu ideolojinin taraftarları için, her şey politik iktidarı elinde tutan "Parti"ye indirgenir ve "sosyalist devrim"i proleter bir parti tarafından kontrol edilen – üretici güçlerin gelişmesinin de eklendiği – iktidarla bir tutarlar ; daha öz olarak ifade edersek : "Sovyetler'in iktidarı artı elektriklendirme [elektrifikasyon]." 

Karşı-devrimin anlaşılmasında (bir kuram, yalnızca, karşı-devrimin değişmez konumlarını yakalarsa devrimci olabilir) iki kavram temeldir. Devrimin bütün tarihsel deneylerinde bu iki sosyal-demokrat kavram, devrime karşı (hatta önderlerinin iradelerinden de bağımsız) değişen oranlarda bileşir [kombinezonlar oluşturur] ve nesnel bir biçimde davranırlar. 

Bu iki sapmanın kavramsal olarak, sosyalizmi işçi yönetimi altındaki kapitalizmin bir uzantısı olarak, bir başka deyişle, sosyalizmi zararlı unsurlarından (patronlardan, sefaletten, üretici güçlerin gelişme eksikliğinden, eşitsizliklerden vs.) temizlenmiş kapitalizmin bir uzantısı, arındırılmış bir genişlemesi olarak anlama gibi ortak bir paydaları vardır. Gerçekte bu kavramlara özgü sosyalizm, sisteminden ayrılmaz olan sorunların artık olmadığı, çelişkisiz bir kapitalizmden başka bir şey değildir ; eşitlik, özgürlük, kardeşlik, demokrasi ülküsü olarak kapitalizmden başka bir şey değildir. İşte bu yüzden de "siyasî" demokrasiye karşıt olarak "toplumsal demokrasi", "gerçek demokrasi" talep edilir (gerçekte mümkün biricik demokrasi, metâlar âleminin özgürlüğünün ve eşitliğinin ifadesi olarak tarihsel bakımdan var olandır)… sosyal-demokrasi teriminin bizzat kökeni de buradan gelir. 

Sonuç olarak bu iki kavram (yönetimcilik ve siyasacılık) açıkça reformisttirler ve bu halleriyle karşı-devrimin ön safında yer alırlar. 

Bu kavramlar, "iktisadî savaşım"la "siyasî savaşım" (sendika ve parlâmenter parti) ayırımı üzerine temellenmiş bir sınıf olarak proletaryanın tasfiyesinin ve karşı-devrimin tarihsel bir ürünüdür. Bu kavramlar, sermaye tarafından proletaryaya dayatılan (özellikle sosyal-demokrat bölüngüsü aracılığıyla) iktisadî olanla siyasî olan arasındaki ayırımı kuramlaştırırlar. Toplumsal proje düzeyinde bunu yaparken, yalnızca proleterlerin zayıflığı olanı yüceltirler ; devrimci kabarış dönemlerinde bile, "siyasî" örgütlerle ("partiler") "iktisadî" örgütler (sendikalar, konseyler, koperatifler vs.) [Türkiye'de "demokratik kitle örgütleri" olarak nitelenenler gibi ; ç.n.] arasındaki bölünme kalıntılarının hâlâ var olması olgusudur bu… yalnızca proletaryanın yadsınmasının çok özel bir evresi olarak değil, üstelik özne olarak, proleterlerle onların bütüncül çıkarlarını birbirlerinden ayırma işlevini yerine getiren (onları bir sınıf olarak tasfiye etmek amacıyla) toplumsal güçlerin bütünlüğü olarak da en fazla ifadesini karşı-devrimde bulan bir bölünme. 

Bu anlamda iktisadî/siyasî, iktisadî örgüt/siyasî örgüt, yönetimcilik/devlet reformculuğu karşıtlıkları, sermayenin yeniden üretilmesinde belirleyici ve genel bir işleve sahiptirler. Kimi zaman tecrübesiz genç militanları şaşırtan, görünüşe göre böylesine karşıt kuramlar arasındaki bu kılgısal birleşmelerdir. Örneğin siyasî savaşım ile işçiler arasındaki tartışmaların Parti'nin bağrında üstlenilmeleri ve gerçekleştirilmeleri ilkesi ve proletaryanın acil birliği adına, siyasî savaşımı ve bu tartışmaları ortadan kaldırma konularında hepsi hemfikirdirler (böylece dayanışmacı işçi örgütlerinde, en dikkafalı "particiler"in parti karşıtlığında birbirlerine yaklaştıklarını, birbirlerine benzediklerini görmek artık yeterince sıradan bir olaydır). 

Bütün bu gerçek amaç birliklerinin son tahlilde bir ve aynı kavramdan türemiş oldukları göz önüne alınırsa, aynı ideolojik akımda (aynı örgütün içinde de) iki sapmanını birlikte var olmalarını bulmak şaşırtıcı değildir ! Bu birlikte var oluşu Lasalle'da (hatırlamak gerekir ki, Sosyal-Demokrasi lasalcı Parti'nin tarihî ve örgensel bir mirasıdır, ama Marx'ın değil), Kautski'de, Luxembourg'da, günümüz troçkizminde vs. buluruz. 

Daha geniş bir biçimde, sosyal-demokrat görüşten çıkmış geçişin herhangi bir teorisini tahlil edersek eğer, siyasî reformla iktisadî yönetimcilik arasındaki zorunlu birlikte var oluşu görebiliriz. Böylece, genellikle bir partici olarak daima politik iktidarın alınmasına (geçişin reformist görüşüne ayrılmazcasına bağlı bir kavram) odaklanmış biri olarak Lenin, – şemalarındaki bir dizi dolambaçlı yolla – kapitalist üretimin işçisel kontrolünün yönetimselci kavramını sezgilere bırakıyordu. Bordiga için de aynı şey söylenebilir. Gelinen bu noktada okuyucu, ikisi de tamamen aynı şeyler oldukları halde, iktisadiyatçı ve siyasacı ideolojiler arasındaki – eleştirel amaçlı – bu ayırımı niçin sürdürdüğümüzü soracaktır. Bu temel özdeşliğe rağmen, eleştiriyi bu iki düzeyde de – bir yandan yalıtık olarak ele alınmış bu kavramlardan herbirine karşı, diğer yandan da, bu kavramların belirlediği aynı dünya görüşü içindeki amaç birliğine karşı – gerçekleştirmek gereklidir diye yanıtlayabiliriz okuyucuyu. 

Aslında dünyayı yönetmesi gerektiği andan itibaren veya hazırlamış olduğu ulamların tarihsel niteliğini çekip aldığı zaman, ekonomi-politik de bayağılaşır ; ama bu, Marx'ın bu büyük kavramlardan herbirine (onları birbirlerinden ayırt ederek, böylelikle aynı anda bütün ekonomi-politiğin hep daha da fazla bayağılaştığını göstererek) yönelttiği eleştiriyi hiçbir biçimde geçersiz kılmaz. 

Mekanikçi materyalizm, fizyolojik materyalizm vs. aslında idealisttirler ; Marx bu benzerliği ortaya koymuşsa da, kurgul, idealist felsefe için olduğu kadar materyalizm için de özel bir eleştirinin yapılmasını zorunlu görüyordu. 

Diğer yandan ideolojilerin gücü, tam da bu sahte karşıtlıkları evrensel gerçekler olarak sunmaktır, tanıtmaktır. Kaba marksçılık (örneğin stalincilik biçimi altında), bu karşıtlıkların ülküselleştirilmesine ve onun kutuplarından birinin kutsallaştırılmış benimsenişine düştü sürekli olarak. Böylece kaba materyalizm, diyalektiğin bütün veçhelerini tasfiye ederek materyalist ve fizyolojik bircilik yanlısı oldu (idealizmin bu kaba karşı-tezinin de ne derece idealist olduğunu anlamaksızın) ; aynı biçimde ekonomi-politiği devlet dinine dönüştürdü (ekonomi-politiğin sözcülerinin, ne ölçüde harcıâlem iktisatçıların mirasçıları olduklarını değerlendirmeksizin) ; sonuç olarak devletin ele geçirilmesi ve reformlar (örneğin siyasacılık için) sosyalizme giden yol olarak tanımlandı. 

Üstelik bu sahte karşıtlıklar, tam da karşı-devrimin ideolojileri olmaları nedeniyle, yığınlar ve özellikle de bu fikirlere bağlanmakla sosyalist veya komünist olunacağını sanan işçiler arasında derinliğine kök saldılar, kökleşmiş durumdalar. Ve böylesi değişik karşıtlıklar olarak (demokratik sosyalizm veya otoriter sosyalizm, konseycilik ya da particilik) güçleri, tam da proleterlerin toplumsal yaşamlarında, günlük yaşamlarında var olmalarından gelir… gerçek sınıf çıkarlarının gizlenmesi ve bölünmesiyle yollarını şaşırtmayı sağlayan. Burada "iktisadiyatçılık" ve "siyasacılık" olarak adlandırdığımız bu kavramlar, tarihsel olarak sayısız kombinezon ve biçim altında ortaya çıktılar (bütün önemli ideolojiler gibi). Şayet kendimizi Sosyal-Demokrasi'nin biçimsel yapısıyla sınırlarsak, bu iki ideolojinin aslında bu örgütten önce var olduklarını ve onu aştıklarını tesbit ederiz. Yönetimcilik ve siyasacılık, hatta kimi zaman kendilerini Sosyal-Demokrasi'ye karşı ilân eden bölüngülerin de asıl niteliğidirler. Hiç şüphesiz yönetimciliğin ilk öncüleri arasında gösterebileceğimiz Proudhon ve takipçilerinin, Sorel'den esinlenen sendikacıların durumu budur. 

Nasıl devrimin Parti'si önceki biçimlerini aşmışsa (örneğin yaşayan uluslararası bir gerçeklik olarak 1848'in Komünist Parti'si, Komünistler Birliği'ni aştığı gibi genel olarak bütün diğer devrimci mezhepleri de aştı), demokrasinin zigzaklarında toplumsal devrimin Parti'sinin tarihsel tasfiyesi göreviyle Sosyal-Demokrat parti de kendi sosyal-demokrat biçimlerini aşar. 

Daha sonra "iktisadiyatçılık" ve "siyasacılık", ille de devrim/karşı-devrim çelişkisinde somutlaşmamış biçimleri de dahil olmak üzere bütün biçimlerinde en ince, en köktenci ifadelerinde eleştirileceklerdir. Proudhon'un eleştirisinde Marx da sık sık kapitalist toplumun kendini yeniden üretmiş olacağı olgusunu açıkça ortaya koyabilmek için, onun saçma terkiplerinin bütünü içinde yer almak zorunda kaldı. Bu iki kavramın en ustaca olan ve gelişmiş ifadelerini açığa çıkartma ve açıklama çabasının, en üstünkörü biçimlerinin eleştirisiyle yetinmekten çok daha fazla siyasî gelişmemize yararlı olduğunu sanıyoruz. Ama Tito'nun uluslararası burjuvaziyi pek hoşnut kılan [özerk] yönetimcilik örneği gibi karikatürlerin de var olduğunu, ya da Fidel Castro yollu sosyalizm modelinde – sosyalizme geçiş bahanesi altında – kapitalist devlet reformizminin en iyi karikatürünü bulabileceğimizi de gözden ırak tutmamak gerekir. Yani en köktenci biçimleri ele alarak, yönetimciliğin ve siyasacılığın en önemli, belirleyici anlarda nasıl devrime karşı davranmış ve hâlâ da davranıyor olduklarını göreceğiz. Bu eleştiride, söz konusu iki ideolojinin temellerine ve en aşırı ifadelerine kadar inmeye çalışacağız ; bu, yalnızca 1917-23 devrimci dalgasının ve "rus" devriminin sınırlarını çizmek için değil, dahası sosyalizme doğru geçişin devrimci kavramının anahtar unsurlarını bulmak için de önemlidir. 

BÖLÜM  III  :  Devrime  Karşı  Yönetimcilik 

Ayaklanmanın asıl frenleyicisi olarak yönetimciliğin devrime karşı etkisi, pek çok tarihsel örnekte doğrulandı : 1920'de İtalya, 1936-37'de İspanya vs… 

Bunlar tam da Sosyal-Demokrasi'nin en köktenci akımlarıdır : karşı-devrimi dayatmak amacıyla proleterleri içine hapsedecekleri en iyi siyasî çerçeveyi ve en etkili ideolojik kılıfı sağlayan [özerk] yönetimci anarşizm, "ordinovist" [Gramsci'nin yöneticisi olduğu italyanca bir gazete ve çevresindekiler ; "Ordine Nuvo" (Yeni Düzen)] sözde marksizm vs…

Burjuva devlete karşı belirleyici olan saldırı anlarında (hükümetin, parlâmentonun ve adlî gücün görevlerine son verilmesinin ; faşist ya da antifaşist karşı-devrimin şok birliklerinin, polisin ve ordunun bastırlmasının… kısaca proleter zorbalığın genelleşmesi, kızıl terör anlarında), bu akımlar, işçileri üretimin, üretim yönetiminin, demokratik bürokratçılığın ve dağıtımın idarî bin bir sorunu içinde oyalarlar. 

Yeniden oluşması yapılanması için devlete serbest bir alan sunarlar ve ona birliklerini yeniden silâhlandırma, hücumunu hazırlama, burjuvazi arasındaki kutuplaşmaları (faşist/antifaşist) yeniden yaratma olanağını verirler. Tarihte olan hep buydu ; proleter yığınların yönelimi kendi devrimci, komünist yönelimiyle çakışmadığı sürece, tersine kendilerini temel demokrasiyle, işçisel yönetimle, fabrika konseyleriyle, sovyetlerle kandırılmaya bıraktıkları sürece… hep tekrar edecek olan budur. 

Hatta Sosyal-Demokrasi'nin bugüne kadar güç kazanmış bölüngülerinden çok daha fazla köktenci olan – burjuva devletin nihayet işini bitirmenin ve proletarya diktatörlüğünü dayatmanın gerekliliğini kabul eden, lâkin toplumun yönetimini üretici birliklerine ve/veya işçi konseylerine bırakmaya devam eden – bir değişkesi de (denilebilir ki radikalleşmiş bu değişke bile, proletaryanın tek ortak yönelimi olmaksızın, Komünist Parti'de merkezileşmiş devleti olmaksızın kapitalizmin imhasının olamayacağını kavrayamamıştı) bir o kadar karşı-devrimci olacak ve gelecekte önemli bir rol oynayacaktır. 

Bugün bu tür bir yönetimcilik için doğrudan yaşanan tecrübelere başvuramıyorsak eğer, bu, şu ana kadar olan proleter mücadelenin çok önemli anlarında en mücadeleci proleterlerin biçimsel yönetimini oluşturan örgütlerin bu kavramlarının berisinde, dışında yer almış oldukları ve yönetimciliğin bu daha köktenci ideolojisinin de uygulanmasını yalnızca bir ayaklanmadan sonra bulabileceği içindir. Oysa bugüne kadar zafere ulaşmış biricik proleter ayaklanmada baskın olan, bu ideolojinin tam karşıtı, onun tersine çevrilmiş bütünleyici benliğiydi (alteregosuydu)… yani "radikalleşmiş siyasacılık"tı. 

Devlete saldırmaksızın kapitalizmi tasfiye etmenin yalnızca gerici bir hayal olduğundan şüphe edilmiyorsa eğer, kapitalizmin özerk ve özgür proleter birlikleri tarafından tasfiye edileceğini iddia etmek de kuşkusuz bir o kadar gerici bir hayali oluşturur. Bütün dünyadaki açık karşı-devrimin siyasî-askerî örgütlü gücünün fiilen yok edilmiş olduğunu ve toplumu tek bir merkez ve tek bir yönelim temelinde değil, ama sayısız birliklerin demokratik kararları temelinde örgütlemeye başlanmış olduğunu farz ederek (yönetimcilerin en büyük hayali), gerçekte kısa bir süre sonra kapitalizmin yeniden tam anlamıyla faaliyete geçtiğini görürüz. Niçin böyle olduğunu birazdan göreceğiz. 

Yönetimcilerin bu gerici hayalindeki birlikler, işçi konseyleri, sovyetler vb. örgensel olarak oluşmuş bir bütün oluşturmazlar ; örgensel merkeziyetçilik yoktur ; değere karşı Parti olarak örgütlenmiş komünizmin diktatörlüğü yoktur. Bu yüzden üretim doğrudan toplumsal olamaz, özeldir [bireyseldir] (yani gerçekte, toplumun üreticinin dışında kalan bölümü karşısında özel). Ne var ki özel üretim zorunlu olarak toplumsallaşacağı için, kararlar da zorunlu olarak merkezileşmiş olmalıdır… o halde değişim ve merkeziyetçilik de gereklidirler. 

Burjuva demokrasisine karşı, işçi demokrasisinden yana, değişim değerine karşı vs. yapılabilecek tüm bu söylemlerin ötesinde, değere karşı Parti tarafından örgensel olarak merkezileştirilmiş zorbalık olmaksızın, bu birliğin ya da birlikler grubunun, her fabrika komitesinin, her sovyet kurultayının, her bölgenin vs. ürünleri yalnızca bir ürün değil, ama değişim değeridir de… ve para olarak paranın maddî biçimleri değiştirilse bile, değişim değeri olarak kalırlar. Para hükümranlığını sürdürmeye devam eder.

Eğer ürünlerin dağıtımı değişim değerine karşı Parti tarafından merkezî olarak yönetilen diktatörlük tarafından belirlenmiyorsa, üretim birimlerinin demokratik kararlarının hakim olduğu ürün değişimine dönülür yeniden, sonuç olarak da metâlara ve eşit değerler temelindeki değişime doğru yeniden bir gidiş. Soyut emek toplumu yönlendirmeye devam eder. 

Eğer ürünler metâ niteliklerini kaybetmezlerse, eğer değişim değeri hükümranlığını sürdürürse… kapitalizmin bütün canavarlıkları yeniden ortaya çıkmaya, üremeye devam edecektir ; yönetimciliğin bu yeni ustalığıyla, aslında onun karşı-devrimin, kapitalizmin yeniden inşasının bir silâhı olduğu ortaya çıkacaktır ; ve bu, doğrudan ayaklanmaya karşı değil, ama ayaklanma sonrasında olacaktır. 

Eğer işler kararların nasıl merkezileştiği, toplumsallaştığı açısından ele alınırsa (özel, kişisel üretimin toplumsallaşmasının biçimiyle koşutluk sürdürülürse), yine aynı sonuca varılır. 

İşçilerin, konseylerin, sovyetlerin, komünlerin veya komitelerin demokrasisi (gerçeğe aykırıdır bu : halk yönetiyorsa proletarya köledir !), tastamam aynı şeye götürür ; veya bir başka ifadeyle, değişim değerinin hakim olduğu aynı sürecin diğer yüzüdür : demokrasiyle metâ toplumu ayrılmazcasına birleşmişlerdir. 

Ve bu, Sovyetler de dahil olmak üzere çoğunluğun burjuva ideolojisinin egemenliği altında olduğunun tarihî bakımdan doğrulanmışlığı nedeniyle değil yalnızca (Sovyetler'in, demokratik kurultaylarda Bolşevikler'in karşı-devrimci siyasetlerini onayladıkları Rusya'da ve ayrıca Almanya'da olan budur !), üstelik demokratik merkeziyetçiliğin (örgenselleğin, eylem ve karar birliğinin yadsınması) tam da üreticilerin ve birliklerinin bağımsızlığıyla üreticilerin bağımsız kararlarının uzlaştırılmasına ve ayrılıklar üzerine temellenmiş bir bütünlüğün kurulmasına ve de bu bütünlüğün dolaylı kılınması zorunluluğuna da uygun olduğu içindir. 

İşte böylece sosyalist bir maske altındaki işçi demokrasisi, metâ toplumu… ve insanın insan tarafından sömürülmesi sürer gider.

Demokrasi kelimesine işçi nitelemesini eklemek… hiçbir şeyi değiştirmez ! Bir kararnameyle var olan parayı ortadan kaldırmak ve para kavramını yok ettiğini sanmak da aynı şeydir. Bu durumda, herhangi bir başka metâ genel eşdeğer rolünü üstlenecek ve "yeni" bir para topluluğuna dönüşecektir. Demokrasiye gelince… demokrat "işçiler" de sermayenin yeni yöneticilerini oylarıyla seçerek bu işi tamamlayacaklardır. 

Gerçekte hâlâ söz konusu olan, köktencileştiği zaman bile kapitalizmi kavrayamayan ve farkına bile varmaksızın kapitalizmi daha işçisel, daha demokratik kılmaya yani onu korumak amacıyla yetkinleştirmeye çalışan Sosyal-Demokrasi temelindeki bu aynı anlayışsızlıktır. 

Bu akımın kuramcıları, bizzat işçi demokrasisinin şefler üreteceğini anlamaksızın, şeflere karşı çıkarlar. Proletaryanın içinden çıkan ve aynı zamanda onun tarihî çıkarlarının temsilcisi (Komünist Parti) olan şeflerin, bu temsilcilikten vazgeçebilecekleri ve karşı-devrime bağlanabilecekleri ne kadar açık olsa da, şefler bütün devrimci evre boyunca hep var olacaktırlar. 

Meclisler, serbest seçimler neyi garanti ederler ? İşçilerin çoğunluğunun iradesini mi ? Bir tek şeyi : hakim fikirler gibi şefler de karşı-devrimin unsurlarıdırlar ve bu çeşitli nedenlerle böyledir… 

1.	Çünkü bütün devrimci evre boyunca hakim fikirler burjuvazininkiler olmaya devam edecektir ; 

2.	Çünkü bu çeşit işçi kuyrukçusu örgütlerde hakim olan halktır, ama komünizm değil ; tam da kamuoyudur, "daha mantıklı" olandır, meclislerde "güzel nutuklar" çekenlerdir, "halkçı liderler"dir vs ; 

3.	Çünkü sermaye (şu radikal Sosyal-Demokratlar'ın bir türlü anlayamadıkları sermaye), burada toplumsal bir ilişki veya nesne sıfatıyla değil yalnızca, ama demokrasinin aracılığı sayesinde yaşamaya devam eden özne olarak da görünür ve toplumun liderleri nitelikleriyle kendisini yönetmeye en uygun elemanları seçip almaya devam edecek yetenektedir (bu nokta, ilk ikisini de içeren en önemli noktadır). 

Sentezlersek.. sermayenin yaşama biçimi olan demokrasi, sermaye tarafından seçilip alınmış liderleri ve sermayenin yeniden inşasına götüren yönetimleri üretebilir yalnızca. 

Bir özne olarak sermaye, sanki gizlenmiş gibidir : insanlar onu yönettiklerini zannederler, ama gerçekte insanları yöneten hep odur sonuçta. Demokrasi kendisine sahip çıkan sınıfa  yarayabilecek basit bir düzenek olarak kabul edildi hep (burjuva demokrasisi/işçi demokrasisi). Aslında proletaryanın sınıf olarak eriyip dağılmasına, inkârına çözülmezcesine bağlıdır (devlet yıldırganlığını, hapishaneleri, bağımsız yurttaşların uzlaştırılmasını vs. içererek elbette). 

Ve nihayet demokrasi, değişim değerinin metâlar toplumunu kesinlemesi sıfatıyla, kendini halka benimsetmek ve yöneticilerini – özellikle işçiyseler – daha iyi seçip almak için, sermayenin bir düzeneği olarak her zaman doğrulanır (onu kabul edenlerin işçiler olması hiçbir şeyi değiştirmez). 

Yönetimciliğin en köktencilerinin bu eleştirisi, geçiş dönemiyle ilgili bütün tartışmalarda ve – bolşevik siyaset (ilerde göreceğimiz gibi, devrimci bir seçenek bile oluşturmayan bir siyaset) karşısında bütün burjuvazi, yönetimci bir eleştiri, "işçi demokrasisi"ni garanti etmeyi gerektiren bir eleştiri için yeniden toplanmış olduğundan dolayı – özellikle de Rusya'daki karşı-devrimin çözümlemesinde yer almalıdır. Yönetimciliğin ve işçi demokrasisi ideolojisinin eleştirilerinin, siyasacılığın eleştirisinden önce gelmesi gerektiğini düşünmemiz bu yüzdendir. 

BÖLÜM  IV  :  Devrime  Karşı  Siyasacılık 

Siyasacı görüş en köktenci ifadesinde (leninizm), devrimci şiddeti, siyasî iktidarın alınmasını, ayaklanmanın gerekliliğini, devrimci yıldırganlığı, proletarya diktatörlüğünü vs. ön plâna koyarak… reformculuğun, pasifizmin, yönetimciliğin, acil çıkarlar peşinde koşmanın vs. devrimci eleştirisinin unsurlarını alır, benimser. 

Ne var ki daha köktenci bile olsa bu değişke de sermayenin yok edilmesi, ücretli işin ve paranın ortadan kaldırılması toplumsal projesinde yer almaz. Bu değişke, devrimi reformculuktan ayırt edeni yani sınıf mücadelesinin tanınmasını ve geliştirilmesini şiddetli bir devrime ve proletarya diktatörlüğüne kadar vardırmak olgusunu Lenin'le birlikte ha bire tekrarlar durur yalnızca. 

Bir başka deyişle, reformculukla kopuş içindeki devrimin savunulması, sırf siyasî bir görünüm içinde kalır ve toplumsal devrimi ilgilendiren her şey atılır (örneğin Kautski tarafından kullanılmış terminolojiye rağmen). Gerçekte bu akım, son derece reformcu olmayı sürdürür yani ulusallaştırma, gelirlerin yeni bir bölüşümü vs. gibi bir iktisadî reformlar bütünlüğünün partizanıdır. 

Bütünlüğü içinde proletarya diktatörlüğü kavramı, sermayeye özgü üretici güçlerin gelişme ve artış ölçütlerine karşı örgütlenen bir sınıfın toplumsal diktatörlüğü olarak anlaşılmadı, ama daha ziyade kendini proletaryanın partisiymiş gibi tanımlayan falan ya da filân "siyasî parti"nin diktatörlüğü olarak anlaşıldı. 

Aslında söz konusu olan, "siyaset" üzerine odaklanarak devrimin "diğer görünümleri"ni tasfiye etmek değildir sadece. Devrimin kendisini siyasetle sınırlayan ve reformla devrim arasındaki kopuşu, bir diktatörlük ihtiyacıyla işçisel yıldırganlığa indirgeyen siyasacı bakış açısı yüzünden, bir yandan sermaye diktatörlüğünün bütünlüğü diğer yandan örgensel olarak merkezileşmiş komünizmin diktatörlüğünün bütünleyici ihtiyacı da tüm anlamını kaybeder. 

Bu yüzden Marx'ın eserinin abecesi yadsınarak burjuvazinin eski bölücü görüşüne varılır ve farklı çevrelerin bağımsızlığı kabul edilir. 

Kautski, Lenin ve takipçileri, proleter devrimin toplumsal (yani toptan) bir devrim olduğunu ve kendisinden önce gelenlerden öz olarak farklı bir devrim olduğunu anlama kabiliyetinden mahrumdurlar. 

Fransız "Devrimi" (toplumu zaten kontrol etkmekte olan bir burjuva bölüngünün, – bir başkası aleyhine – politik olarak sağlamlaştırılmasını ve kurumlaşmayı varsaymış, gerektirmiş olan bir devrim) modeli temelinde, proleter devrimi "siyasî" âlemdeki bir değişiklikle sınırladılar. 

Birbirlerine karşı giriştikleri mücadelelerde (emperyalist savaşlarda) pek çok burjuva bölüngünün Lenin'i Stalin'i, Troçki'yi "kuramcıları olarak" ilân etmiş olmaları şüphesiz bu yüzdendir. Bir yanda – leninizmin onu şiddetli siyasî bir değişiklik ve bunu izleyen gerekli bir yıldırganlıkla sınırladığı – "devrimci" bir reformla tamamen bağdaşan leninizmin temel şeması, diğer yanda da bu "devrim" için işçileri seferber etmek ve arkasından pekâlâ yeniden ulusal inşa için çalıştırmak amacıyla doğrusu çok gerekli olan "işçisel" alalamalarla devrimin gülünç bir kılığa sokulabilmesi. Kapitalist güçlerin o büyük liderlerinin (Mao Ze Dung'tan Ho Şi Min'e, Fidel Castro'dan Enver Hoca'ya kadar), siyasacı reformizmin temel şemasını bir gıdım olsun değiştirmemiş olmaları bu yüzdendir.Ve bu zevat Robespierre, Lenin, Stalin veya Troçki gibi kelle kestikleri ve üretici güçlerin gelişmesi için işçileri zorlu, sıkı çalışma isteklerini ikiye katlamaya çağırmış olduklarından… elbette devrimciydiler ! 

"Siyasacılar" için "ekonomi" gerçekten ayrı bir sorundur… ve bu yüzden, "siyaset"te o kadar "devrimci" olmalarına rağmen, yalnızca "sosyo-ekonomik" plânda (eğer hukukî ve devletçi merkezileşmesine değilse, hiçbiri sermayeye saldırmaz) reformist (karşı-devrimci) olmakla kalmazlar, üstelik istisnasız hepsi, kapıdan kovduklarını iddia ettikleri yönetimciliği tekrar pencereden içeri alarak bitirirler işlerini. Bütün leninistler üretimin işçisel kontrolünün (muhasebe kayıtlarının kontrolü ve idarî denetim olarak) taraftarıdırlar. 

Toplumsal bakımdan ücretli iş tekrar bir sorun olarak ortaya koyulmamasına karşın ve kâr oranlarının bütün ekonominin asıl yönetimini sürdürmelerine rağmen (yani kullanım değerine karşı değişim değerinin etkin diktatörlüğü tüm dışavurumları içinde varlığını sürdürürken), siyasî bakış açısından proleter devrimin gerçekleştirilmiş olduğu iddia edildiğinde, bütünlüğün (veya daha ziyade sermayenin diktatörlüğüyle sermayeye karşı diktatörlük arasındaki tüm karşıtlığın) bu kavrayışsızlığı zirvesine ulaşır. 

Daha Marx'tan önce var olan bu kavramın onun tarafından reddedilmiş olmasının altını çizmek önemlidir. Marx için proletarya diktatörlüğü bir hükümet, siyaset değişikliğiyle başlamaz, tersine, bu diktatörlük her üreticinin emeğinin katkısına karşılık gelen toplumsal üretimin bir bölümünü almasıyla başlayan toplumsal bir diktatörlüktür (bkz. "Gotha Programının Eleştirisi", I. bölüm, 3 numaralı eleştiri ; Alman Sosyal-Demokrasisi programının en önemli eleştirisidir bu). Bu sonuncu noktayla hemfikir değiliz, zira komünist bakış açısından, ölçütü emek olan dağıtım safhasını haklı kılan hiçbir neden yoktur. Ama Lenin ve hempalarının konumuna karşı Marx'ın bu tavrında asıl olan, devrimin ve diktatörlüğün zorunlu ve kaçınılmaz olan toplumsal içeriğidir. 

Eğer üretim hâlâ değer yasası tarafından yönlendiriliyorsa, Marx gibi bizim için de, proleterya diktatörlüğünden söz etmenin anlamı yoktur. Toplum sermayeden yana değil ama fiilen ona karşı yöneldiği zaman, proletarya diktatörlüğü tam da değere karşı zorbalıkla başlar işe. 

Öyleyse şiddetli devrimin, devrimci yıldırganlığın vs. devrimi reformculuktan ayırt edenler olduğunu iddia etmekten ibaret bu öneri tamamen yanlıştır. Bunlar gerekli koşullardır, ama hiçbir biçimde yeterli değildirler. Sermaye devrimci yıldırganlık ve şiddet temelinde de ıslah edilebilir, ayrıca edildi de zaten. 

Komünist parti olarak örgütlenmiş proletarya diktatörlüğü ve örgütlü bütün karşı-devrime karşı devrimci yıldırganlık olmaksızın, devrimci şiddet uygulanmaksızın proleter devrimden söz etmek, açıktır ki, ya aptallığın alâmetidir ya da utanmazlığın. Hâlâ etkilerine maruz kaldığımız o devasa karşı-devrimden sonra, hakim ideoloji tarafından leninizmin sağcı, karşı-devrimci bir eleştirisine (proleter ayaklanma zorunluluğunun, kızıl terör ihtiyacının, Parti diktatörlüğünün reddi) doğru itilmenin her zaman (bugün daha fazla) altını çizmemiz gerekecektir… Fakat devrimi reformculuktan açıkça ayırt etmek için, Marx'ın yaptığı gibi, toplumsal devrimi yani sermaye toplumunun toptan yıkımını, ücretli işin, özel mülkiyetin ortadan kaldırılmasını vb. sorunun merkezinde görmek, düşünmek gerekir. Devrimi karşı-devrimden gerçekten ayırt eden budur. 

Ayaklanma, diktatörlük, şiddet, yıldırganlık vs. sadece araçtırlar (proletaryanın kullanmak zorunda olduğu araçlar) ve kendilerine özgü bir belirleme içermezler. Nesnel olarak destekledikleri toplumsal projeye bağlı olarak devrimci veya karşı-devrimcidirler (onları kullananların iradesinden veya açıklamalarından bağımsız olarak). 

Yani şiddete, diktatörlüğe, yıldırganlığa özlerinde bulunan özel bir nitelik (kendinde devrimci olmak gibi) atfetmek, onların doğaları gereği devrimci olmadıklarını düşünmek kadar aptalcadır. Maalesef şimdiye dek görülen, burjuvazinin proletaryanın bağrında onu bölmek için korumayı başardığı bu klâsik kutuplaşma oldu. 

BÖLÜM  V  :  Proletarya  Diktatörlüğü  ve  Burjuva  Devletin  İmhası  

Proletarya iktidarı almakla, burjuva devleti kendine mal etmekle, onu kendi hizmetine koymakla yetinemez (gerçekte bu imkânsızdır !!!). 

Proletarya, devrimci toplumsal projesini yalnızca burjuva devleti tepeden tırnağa yıkmak koşuluyla gerçekleştirebilecektir. Proletarya diktatörlüğü, ister işçiler ister bir işçi partisi tarafından olsun, burjuva devletin işgali anlamına gelmez, ama burjuva devletin etkin yadsınması demektir tam da. 

Sosyal-Demokrasi, devrimci programın merkezî konumlarından herbirine yapmaya çalıştığı gibi, aynı zamanda bunu da bozarak değiştirmeyi, iğdiş etmeyi kendisi için görev kabul etti. Aynı şekilde sermaye ve ücretli emeğe saldırmanın yandaşlarına hayalciler ve devrimci elbirliğinin taraftarlarına da blânkiciler diyerek,devletin yıkılmasından yana olan proleterleri de anaşistler olarak görecektir. 

Pek çok durumda Sosyal-Demokrasi ile olan kopuşun bir yapılanmayla sonuçlanmamasına rağmen (Dünya'nın pek çok yerinde komünizmin en açık ifadeleri, örgütsel olarak asla Sosyal-Demokrasi'ye bağlı olmadılar), yine de sermayenin ve devletin imhası için proletaryanın değişmez mücadelesi Sosyal-Demokrasi'ye karşı gelişmeye ve kendini ifade etmeye devam ediyor. 

Bütün militan yaşamı boyunca Lenin, Sosyal-Demokrasi'nin yöntembilimsel temellerinden vazgeçememiş, kopamamış olmasına karşın, nesnel olarak proletaryanın başında oluşu sıfatıyla, proletaryanın Sosyal-Demokrasi'den kopuşunun öncü teorik ifadelerine katılmıştır pek çok vesileyle. 

Böylece Marx'la, özellikle – bir süre bağlılıktan sonra Sosyal-Demokrasi ile kopmaya başlayanlardan olan – Pannekoek ve daha pek çok başka devrimciyle devamlılık içindeki Lenin, dünya devriminin (1917) hayatî bir anında burjuva devletin yıkımının gerekliliği üzerinde ısrar etti. 

Elbette bu ona anarşist sıfatının yakıştırılmasına yol açtı. Bugünkü stalinciler, sosyalistler, troçkiciler gibi Sosyal-Demokrasi de komünist programın bu temel görünüşünü (burjuva devletin imhası) savunanı anarşist olarak kabul ediyordu. Onlara göre devleti ele geçirmek, kullanmak gerekir ve böylece devlet yavaş yavaş sönüp gidecektir. 

Lenin "Devlet ve Devrim"de (Marx ve Engels'ten daha açık bir biçimde), komünistlerin değişmez duruşunu terar savlar : burjuva devlet sönmez, onu imha etmek gerekir ; kendiliğinden sönecek devlet, proletarya diktatörlüğünün devleti olacaktır. 1917-23 devrimci dalgası boyunca "burjuva devleti yıkmadan devrim yok" savı son derece önemli oldu (ve gelecekte daha da fazla önemli olacaktır). 

Bu programatik yeniden savlama, o dönemin proletaryasının özerkleşmesi için belirleyici oldu ve bu Lenin'in temel bir katkısıdır. Ama "rus sorunu" üzerine olan çalışmamızın bütünlüğü içinde görülebileceği gibi, Lenin bu temel tavırda tutarlı kalmadı (özellikle Ekim 1917'den itibaren) ve bütün takipçileri, burjuva devletin ille de yıkılması gerektiğini çabucak unutuverdiler. 

Leninizmin ve sosyal-demokrat kavramın eleştirisinde, Lenin'in bizzat kendi siyasacılığı ve sosyal-demokrat görüşüyle olan bu kopuş çabasının altını çizmemek tarafgirlik olurdu. Bunula birlikte, şüphesiz en radikal çalışması olan "Devlet ve Devrim"de bile Lenin'in sosyal-demokrat düşünceyle belirlernmiş, damgalanmış kaldığını söylemeyi es geçmek de bir o kadar tarafgir olacaktır. 

Aslında burjuva devletin imhasını haykırmasına karşın, yine de onu bir sınıfın taşıdığı yaşamın üretimi ilişkilerinin örgensel bir ifadesi olarak (hakim sınıf sıfatıyla bir sınıfın örgütü olarak) değil, ama herhangi bir sınıfın hizmetindeki bir alet olarak tasarlamaya devam eder. Bir başka deyişle kopuş "siyasî" olana indirgenir, zira proletarya diktatörlüğü burada değer yasasına ve ücretli işe karşı yöneltilmiş bir diktatörlük gibi kavranmaz, ama basit bir siyasî diktatörlük gibi anlaşılır ; üstelik bir alet olarak devlet kavramı, burada olduğu gibi korunur… farklı bir siyasete hizmet etmesi için [basitçe] yönetimini değiştirme olanağını içeren de budur. 

Eğer devlet tüfek ya da çekiç gibi bir alet olsaydı, herhangi biri onu alabilir ve çıkarları doğrultusunda kullanabilirdi. Lenin'in hiçbir zaman kopamadığı bu alet-devlet yaklaşımı, Kremlin'e yerleşmelerinden itibaren Bolşevikler tarafından açıkça desteklenecek ve sermaye tarafından da artışının [gelişmesinin] görevlileri olarak seçilmelerinde belirleyici olacaktır. 

Devlet basit bir alet değildir. Kapitalist toplumun yeniden üretiminin örgütlü güç olarak yapılanmasıdır. Sermayenin devleti, devlet olarak örgütlenmiş sermayeden başka bir şey değildir : hiçbir siyasî diktatörlük onu imha edemez. 

Burjuva devlet siyasî olarak yıkılamaz. Hatta bu diktatörlük gerçekten de sermayenin bütün eski kurumlarına ve bütün eski yöneticilerine karşı toptan bir diktatörlük de olsaydı (bu, Bolşevikler'in ne gerçekleştirebilecekleri bir perspektifleriydi, ne de bunun için gerekli cesarete sahiptiler), – toplumu yöneten değer yasası yok edilmiş olmadıkça – devlet, onu yönettiklerini iddia edenlerden bağımsız bir biçimde sermayenin yeniden üreticisi devlet olarak var olmaya devam ederdi. 

Sermayenin devletini yıkmak için sermayeyi yok etmek gerekir, yani içinden çıkıp geldiği temeli. Marksizmin bu abecesi hiçbir Sosyal-Demokrat (hiçbir Bolşevik !) tarafından anlaşılamadı. Değer yasasına karşı diktatörlük olmadan, proletarya diktatörlüğünden ve burjuva devletin imhasından söz etmek bir saçmalıktır. 

Proletarya diktatörlüğünün toplumsal uygulaması olmaksızın, sermayeye karşı diktatörlük olmaksızın, kapitalist devlet başındaki insanlardan ve onların niyetlerinden bağımsız olarak kendini yeniden yeniden üretmeyi durdurmayacaktır (1917'den itibaren Rusya'da olan buydu). 

BÖLÜM  VI  :  Hayalciliğe  Karşı 

Sosyal-demokrat sosyalizme geçiş kavramının bu eleştirisinin ardından, sosyalist dönüşümün sihirli, olumlu bir tarifini ve, niçin olmasın, geleceğin toplumunu nasıl tasarladığımızın bir betimlemesini bulmayı umacak olanlar da eksik olmayacaktır. Sosyal-demokrat özsavunma, "somut olarak önerilecek" hiçbir şeyimiz olmadığı için, bizi hayalciler [ütopyacılar], idealistler olarak değerlendirmekten kaçınmayacaktır. 

Tam da idealizmi, hayalciliği (bugünkü toplumun çürümesi karşısında tekrar moda olan bir hayalcilik) reddettiğimiz içindir ki, ne bir tarifimiz ne de geleceğin toplumunu içine dökmek istediğimiz önceden tasarlanmış bir kalıbımız var. 

Fakat bugün, bir asırı aşkın bir süre önce olduğu gibi, geleceğin toplumunun nasıl olmayacağını tam olarak biliyoruz. Özel mülkiyeti, ücretli işi, sermayeyi, devleti, aileyi, dini vs. ortadan kaldırarak bütün mevcut toplumu devrimci bir tarzda yadsımak zorunda olduğumuzu tam olarak biliyoruz… dün olduğu gibi bugün de, güncel toplumu sürdürmenin ve ıslah etmenin bütün biçimlerine kılgısal (yani bu aynı zamanda kuramsal da demektir), gerçek bir karşıtlık içinde davranmak demektir bu (geçişin bütün yanlış kavramlarına karşıt oluşu içeren de budur). 

Bu söylediklerimizin gelecek için somut bir toplumsal proje saptayan açık bir perspektif olmadığını iddia edenler, diyalektik ve tarihsel materyalizmi hiç anlamamışlar demektir. Yadsıma bir tanımlamadır… mevcut toplumun yadsıması olarak daha şimdiden var olan yegâne materyalist bir tanımlama. 

Hayalcilik ve devrimci komünizm arasındaki fark, birincisi komünizmi tanımlarken ikincinin bunu yapmaması olgusunda bulunmaz ; hayalcilikle devrimci komünizm arasındaki fark, birinci komünizmi ahlâkî bir kavram ve bir arzular bütünlüğünden yola çıkarak tanımlarken, devrimci komünizm, gelecek toplumu örtük bir biçimde etkisini gösteren güncel toplumun ortadan kaldırılışından başlayarak tanımlaması olgusunda bulunur. 

Geçişin komünist kavramı, onun bütün yanlış anlayışları gibi mevcut bütün toplumun Parti olarak oluşmuş proletarya tarafından gerçekleştirilen eleştirisinden çıkar. Kapitalizmle komünizm arasındaki gerçek-tarihsel geçiş, her şeyden önce edimsel, örgütlü ve sermaye ile onun süreğenleşebilmek için durmadan gerçekleştirmeye çalıştığı bütün uygunlaştırma çabalarının (reformlar) her seferinde daha da bilincinde olan bir yadsımadır. 

Geçmişin tarihî mücadelelerinde devrimci programın kendini, uygun bir olumsuzlamalar bütünlüğü (ücretli işin, paranın, demokrasinin vs. ortadan kaldırılması amacıyla proletarya diktatörlüğü) ve de Proudhon'un, Lassalle'in, Berstein'in, Kautski'nin… Lenin'in, Troçki'nin, Stalin'in… Mao Ze Dung'un, Ho Şi Min'in, Fidel Castro'nun vb. yanlış geçiş kavramlarının (sermayeyi yeniden silâhlandırmak amacını güden ve devrimin gerçek bir engelini oluşturan kavramlarının) eleştirisi olarak hep ortaya koymuş olması bunun içindir. 

Sosyalizme geçişin sosyal-demokrat kavramı konusunda yapmış olduğumuz bu eleştirel özetin, "rus sorunu" üzerine (ya da daha genel olarak devrimin ve karşı-devrimin bütün dünyada şu ana kadar kaydedilmiş en yüksek dönemi üzerine) olan genel çalışmamızdaki yeri işte böyle. Olduğu haliyle bu çalışma, aşağıdan yukarıya bütün burjuva toplumu ortadan kaldırmak, oluşmak ve ortaya çıkmak için olan mücadelesinde proletaryanın ve partisinin ortak malıdır. 

BÖLÜM  VII  :  Sosyal-Demokrasi  ve  Rus  Sorunu 

Sosyalizme geçişin sosyal-demokrat kavramının 1917'den itibaren Rusya'daki etkisi kadar bir etki, başka hiçbir yerde ve asla görülmedi. Bu okulda oluşmuş bir partinin bütün ülkenin iktisadî ve toplumsal siyasetini kotrol etmesi, kararlar alması ve bunları zorla kabul ettirmesi (toplumsal çelişkiler ve güç dengelerine karşın hemen hemen tek başına) ilk defa olmuştu. Temellerini eleştirdiğimiz söz konusu kavram tarafından yönlendirilmiş bu merkezî kararların önemini izleyen metinlerde göreceğiz. 

Göreceğimiz gibi, eğer Bolşevikler titizlikle bir ulusul kapitalist gelişme siyaseti uygulamışlarsa, bu sadece sosyal-demokrat kavramlarının zımnî ve kaçınılmaz bir sonucu değildi ; uluslararası Sosyal-Demokrasi de, Rusya'da mümkün tek seçenek olarak kabul ettiği sermayenin gelişmesinin bu projesini açıkça savunmuş olduğu içindir. 

Gerçekte uluslararası Sosyal-Demokrasi tarafından yapılan kendi genel görüşüne özgü kapitalizmi ülküselleştirmeleri (bu metnin başlarına bakınız), Rusya'daki gerçek kapitalizmi tanımalarını engelliyordu… özellikle de bu kapitalizm, kendini en barbar ve "uygar olmayan" biçimler altında koruduğu zaman : topraklarının hemen tamamında mutlak aşırı sefalet, çarlık devletinin yaygınlaşmış zorbalığı vs… 

Sosyal-Demokrasi, rus proletaryasının sefaletinde proleter devrimci isyana gebe olanı değil, ama sefaleti, yoksulları ve çok büyük bir "köylü" yığınını görüyordu yalnızca. 

Ne 20. yüzyılın başından beri – ilk işaretlerinin Rusya'da görüldüğü – devrimin uluslararası toplumsal projesi, ne de bu projenin öznesi, uluslararası Sosyal-Demokrasi tarafından anlaşılmış değildi (Rusya da dahil). Sosyal-Demokrasi için Rusya'da proleter devrimi ve sosyalizmi ortaya koymanın, istemenin anlamı yoktu (sosyal-demokrat "sosyalizm"in burjuva olduğunu yani basit bir reform ve sermayenin büyümesi olduğu olgusunu şimdilik bir kenara koyalım)… ama gündemde olan bir burjuva devrimdi, burjuva demokratik görevlerdi. 

Daha da kötüsü, Rusya özellikle barbar bir ülke ve uygarlıkla ilerlemenin bir numaralı düşmanı olarak kabul ediliyordu. Kapitalistler arası çelişkilerde Sosyal-Demokrasi'nin hiç tereddütsüz avrupalı kapitalist güçlerin yanında yer alması bu yüzdendir. Bu, 1914 ihaneti efsanesiyle tamamen gizlenmiş olan karşı-devrimin temel bir açıklamasını oluşturur. Uluslararası ve rus bütün Sosyal-Demokrasi, rus tarafının mağlûbiyetçi tavrını kolayca benimsedi (çarlık, Bolşevikler ve Menşevikler de dahil olmak üzere hepsi tarafından – bizzat övdükleri – kapitalizme bir engel olarak kabul ediliyordu), aynı biçimde – kendi kaderini belirleme hakkı adına (Marx ve Engels'in metinleri üzerine temellenerek) – çarlığa karşı olan bütün ulusal kapitalist mücadeleleri haklıladılar (Luxembourg, Jogiches gibi istisnalar dışında). 

Alman sanayisinin ilerlemeciliğine karşıt olduğu iddia edilen bu rus barbarlığı tezi, yüzyılın başından 1917'ye kadar hep vardı, ama bu tarihten sonra Bolşevikler tarafından öğütlenmiş ve uygulanmış ulusal (Bolşeviklerin modeli alman kapitalizmi oldu) ve uluslararası (Brest-Litovsk, Rapallo vs anlaşmaları) siyasette temel bir rol oynadı ve oynamaya devam etti. 

Sosyal-Demokrasi özellikle kapitalizmin ulusal ölçüde (dünya ölçüsünde değil !) gelişmesi anlayışını en son mantıkî sınırlarına kadar itmişti : onlara göre, bir yanda proletarya devrimi ülke ülke gerçekleşmeliydi, diğer yandan devrim üretici güçlerle üretim ilişkileri arasındaki çelişkilere bağlı olduğundan, üretici güçlerin "daha az gelişmiş" olduğu yerde proleter devrimin istenmemesi mantıklıydı ve mekanik bir biçimde, proleter devrim şeması böylesi bir gelişmenin sonucu oldu. Buna göre ileri Almanya'dan azgelişmiş Rusya'ya kadar ülke ülke geliştirilebilecekti proleter devrim. 

Kısaca Sosyal-Demokrasi'nin tezi şuydu : eğer Almanya veya İngiltere'de proleter devrim gerçekleşmemişse, onu Rusya'da gerçekleştirmeye kalkışmanın âlemi yoktu, bu maceracılıkla, anarşizmle aynı anlama gelirdi. Bu kavramın rus Sosyal-Demokrasisi içinde ne kadar çok yerleşmiş olduğunu anlamak için, rus Sosyal-Demokrasisi'nin 1917 Şubat sözde "devrimi" karşısında geçici hükümete verdiği destek ve güttüğü emperyalist "barış" siyasetinden (Lenin'in Rusya'ya dönüşüne ve Nisan Tezleri'ne kadar) duymuş olduğu memnuniyeti saptamak yeterlidir. Bolşevik Parti'nin önemli bir bölüngüsünün (asıl olarak Kamanev ve Zinovyev tarafından yönetilen "Eski Bolşevikler", Bolşevikler'in her zamanki tavırlarını destekliyorlardı) ayaklanmaya karşı çıkmış, ona ihanet etmiş, hazırlıkları düşmana açıklamış ve böylece onu baltalamış olmalarının bu ideal ve bu kanıtlar ("Almanya'daki devrimi beklemek zorundayız") temelinde olduğu hatırlanırsa eğer, bu kavramların etkisinden bir an olsun şüphe edilmeyecektir. Ayaklanmanın zaferini izleyen günlerde söz konusu bölüngü, bu "maceracı girişim"i terk etmeyi ve bütün partileri birleştiren bir hükümetin oluşturulmasını önermişti. 

Rusya'daki proleter hareketin gerçek önemi, bu gerici kuramı bir çok defa tartışma konusu yapmış olmasında ve yüzyılın başlarından itibaren doğrudan bu gerçekliğin içinde yer almış rus Sosyal-Demokrasisi'nin bazı militanlarının, "burjuva demokratik" bir aşamadan (uluslararası Sosyal-Demokrasi'ye göre kaçınılmaz ilk koşul) geçmeden proleter bir devrimin mümkün olabileceğini kabul etmeye kadar itmiş olmasındadır. 

Böylece önce Parvus daha sonra asıl olarak Troçki, akıma karşı [hakim düşünceye karşı], ne devrime iten çelişkileri ulusal ölçekte (ülke ülke) anlamayı ne de bir ülke proletaryasının imkânlarını doğrusal bir biçimde bu ülkenin iktisadî gelişmesine bağlı kılmayı mücadelenin merkezine yerleştirilmelerinin anlamsız olduğu düşüncesini desteklediler. Parvus ve Troçki'ye göre bu imkânlar, mücadele tecrübesi, örgütlülük, bilinç düzeyi vb. başka öznel etkenlere bağlıydılar. Bundan da Rusya'daki proletaryanın belirleyici bir güç olduğu sonucunu çıkartıyorlardı. 

20.yüzyılın başından günümüze [Aralık 1988] kadar bu teori, – proleter devrimin gerekliliğini desteklemiş ve ayaklanmayı savunmuş olan bolşevik bölüngü de dahil olmak üzere – uluslararası devrimci hareketi çok kuvvetli bir biçimde etkiledi. Görünüşteki köktenciliğine rağmen bu kuram, yine de temel bir kopuşu oluşturmuyordu. Kapitalizmin ülke ülke gelişmek "zorunda olduğunu", bu görevin de ulusal burjuvaziye düştüğünü, ama eğer o bunu yapma gerçekleştirme yeteneğinden yoksunsa, bu burjuva projeleri gerçekleştirme görevinin bu durumda proletaryaya düştüğünü (çeşitli yorumlara göre köylülerin yardımıyla veya onların yardımı olmaksızın) vaaz eden dinsel bir efsanenin tutsağı olarak kalıyordu : söz konusu olan, sermaye savunucusu ve son derece dinsel bir ülküselleştirmedir tam da. 

Bu teori gelecek devrimin öznesi (proletaryayı özne olarak kabul ediyordu) konusunda bir değişikliği olduğu gibi, sosyal-demokrat Parti içinde bir taktik değişikliği de içeriyordu ; lâkin gelecek devrimin toplumsal içeriği konusunda fark yoktur : gereken hep burjuva demokratik görevlerin tamamlanmasıydı. 

Daha da kötüsü Sosyal-Demokrasi'nin resmî tezlerine nazaran "devrimci" görünüşlü bu kavramlar, proletarya adına, aslında ulusal burjuvazinin gelişmesini çok daha iyi bir tarzda haklı göstermeye yarayacaklardı. Proletarya burjuvazi karşısında kendini koyacak gücü bulmuş olsaydı bile, tarihî düşmanının toplumsal projesini uygulamak zorunda kalacaktı, kendi projesini uygulayamazdı. 

Proletarya adına kapitalizmin ve devlet kapitalizminin açık savunusunda zincirin eksik olan halkasıydı bu. Rusya'da bu, yeni bir sanayileşme evresi (stalinizm döneminde doruğuna ulaşan bir evre) için sömürü oranının arttırılmasını gerektiren burjuva projelerine karşı çıkan bütün muhaliflerin, daima proletarya adına, fizikî elenmeleriyle olgularda kendini açığa vurdu. 

Rus sorunun anlamakta belirleyici olan sosyal-demokrat kavramın bu genel eleştirisini bitirmeden önce, Rus Sosyal-Demokrasisi içindeki bolşevik/menşevik bölünmesinin temel bir anlayışa yani gelecek devrimde canlandırılması, bir atılım verilmesi gerekecek olan toplumsal projeye neden bağlanmamış oluşunu açıklamak zorundayız. 

Devrimle reformculuk arasında bir bölünme gerçekleştirmiş olan Bolşevikler ve Menşevikler arasından birini desteklemek, Sosyal-Demokrasi'nin siyasacı, reformist görüşünün tutsağı olarak kalmaktır.Gerçekte bolşevik ve menşevik bölüngüler Rusya için aynı projeyi savundular : burjuva demokratik görevlerin gerçekleştirilmesi projesi. 

Sosyal-Demokrat Parti karşısında bolşevik RSDİP'i oluşturmak için sonunda "kopuş"a varan Bolşeviklerin  örgütsel  davranışları ve bu konudaki  bütün  yazıları  (temel olarak "Ne Yapmalı ?"), reformculuğun genel ilkesini tartışma konusu etmediler (her ne kadar Bolşevikler'in bu reformculuğa nasıl varılması konusunda daha şiddet yanlısı, daha "devrimci" bir görüşleri var idiysede), ama kendilerini örgütsel yapının görünümleriyle sınırladılar. 

Devrimciler örgütüne ilişkin menşevik görüş klâsik, sendikalist ve parlâmenter bir sosyal-demokrat Parti perspektifinden kuşku duymamakta konumlanır. Bolşevikler'inki ise isyancı, uzlaşmaz ve ününü kaybetmekten pek kaygılanmayan bir stratejiye (geçmişin ve geleceğin bütün devrimci gruplarına özgü bir strateji) tekabül eder. 

Bunun içindir ki 1917'deki derin bir örgütsel bunalımdan sonra, ayaklanma esnasında proletaryaya hizmet etmeye ve onu yönetmeye yetenekli bir bölüngü ortaya çıkabildi, yani Bolşevikler ; Menşevikler'in asla üstlenemeyecekleri bir görevdi bu. 

Aynı problem karşısındayız : eleştirdiğimiz köktenci siyasacılık anlayışı ve onun güya reformculuktan kopuşu. Böyle bir kopuş yoktur ! Akıma karşı kimi tavırların savunulmasına, proletarya mücadelesinin örgütlenmesi ve merkezileştirilmesine, ayaklanmanın yönetilmesine/yönlendirilmesine vb. elverişli bir yapı, proletaryaya hizmet etmek ve ayaklanmasını zafere ulaştırıncaya kadar yönetmek için gerekli ve kaçınılmaz bir koşulu oluşturur ; ama bu, gerçek bir komünist devrimi yönetmek ve proletaryanın uluslarararsı merkezî öncüsünü oluşturmak için yeterli değildir. 

1917-23 devrimci dalgasının en yüksek aşamasında proleter hareketin (uluslararası bir güç ve parti olarak oluşum içindeki bir hareket) asıl sınırı, – dünyanın ve onun dönüştürülmesinin sosyal-demokrat anlayışının tamamen egemen olduğu Bolşevikler'inki gibi bir örgütün, yalnızca Rusya'da değil ama bütün dünyada biçimsel proleter yönü tutmuş olması nedeniyle – Sosyal-Demokrasi'nin temelleriyle genel bir kopuş bazında oluşmuş bir öncü üretememiş olmasıdır. 

Bütün bunların sonuçları da şunlar oldu : 

•	Bolşevikler Rusya'da ulusal sermayenin yöneticileri, burjuva devletin idarecileri ve de proleter ve komünist mücadeleye karşı bütün baskıların kanlı şefleri oldular. 

•	Uluslararası alanda da Bolşevikler, daha kuruluşundan itibaren ulusal rus devletinin ihtiyaçlarının ve semayenin çıkarları doğrultusunda çırpındıkları bir yapı (III. Enternasyonal) oluşturarak, proletaryanın dünya çapında bir güç olarak örgütlenmesi zorunluluğunu biçimsel yapısına kavuşturdular.. enternasyonalist bölüngülerin tasfiyesiyle somutlaşacak ve halk cepheleriyle, tek ülkede sosyalizmle, örgüt içi tasfiyeleriyle vs doruğuna ulaşacak olan bir eser.